Audiotour watersnoodmuseum en vijfde caisson Preview

De storm en het water vernielen in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 ook de kabels, telefoonpalen en -centrales; de elektriciteit valt uit. Op veel plekken in het rampgebied is communicatie met de buitenwereld onmogelijk. Zo ook op Schouwen-Duiveland dat volledig geïsoleerd is van de rest van Nederland.

Als eenmaal duidelijk wordt dat zich een ramp heeft voltrokken, wordt met man en macht gewerkt om te achterhalen wat er gaande is in het rampgebied en welke hulp er nodig is.

Dit koffertje draagt een bijzonder verhaal met zich mee. Tijdens de rampnacht vervoerde het een uitzonderlijke vracht: de 3 dagen oude baby Teun Biemond. Het woeste kolkende water drong het huis van de familie Biemond binnen en steeg in razend tempo. In grote haast maakte de familie zich klaar om geëvacueerd te worden. Om de jongste telg van het gezin veilig te kunnen vervoeren bood het koffertje de oplossing.

Een zinkstuk is een groot gevlochten mat van rijshout. Een zinkstuk beschermt de bodem onder water tegen stromingen en erosie. Ook de oevers van rivieren en stromen worden ermee versterkt.

De belangrijkste bestanddelen van een zinkstuk zijn de rollen die van wilgentenen en wiepen zijn gefabriceerd. Het is dus een natuurlijk product en daardoor zeer milieuvriendelijk. Het hout heeft ook een aantal andere eigenschappen, zoals buigzaamheid, stevigheid en vermogen tot drijven. Deze eigenschappen zijn van belang bij het hele proces: van het vervaardigen van de zinkstukken tot het afzinken ervan. Bij het afzinken worden de zinkstukken geplaatst.

De mat wordt gemaakt op een stuk grond direct aan het water. Als het vlechtwerk klaar is wordt het met sleepboten naar de gewenste plek gesleept. Daarna wordt het zinkstuk verzwaard met basaltstenen en zinkt het naar de bodem. Dat moet precies gebeuren op het tijdstip tussen eb en vloed, als er geen getijdestromingen zijn.

De onderliggende bodem wordt beschermd tegen de erosie van het (sterk) stromende water en er vindt geen vervorming plaats van de bodem en/of de oever. Het basalt zorgt er op zijn beurt voor dat het zinkstuk op zijn plaats blijft en biedt bij oevers bescherming tegen golfslag. Deze bescherming blijft tot zo’n 100 jaar in stand.

De zinkstukken werden na de watersnoodramp in ‘53 ook gebruikt om een bodem te maken om de caissons op te plaatsen.

U ziet hier de namen van de slachtoffers, alfabetisch gerangschikt per dorp, met daarbij vermeld de leeftijd. Soms ziet u een lange rij met dezelfde naam: grote gezinnen die allen zijn verdronken. U vindt kinderen van enkele dagen oud, maar ook namen van mensen die op hoge leeftijd omkwamen in het water.

De eerste slachtoffers werden op noodbegraafplaatsen begraven, later vond dan een herbegrafenis plaats, veelal werden de slachtoffers dan bij elkaar begraven met een monument als herdenkingsplaats.

Op verschillende van die plaatsen vinden elk jaar op 1 februari herdenkingen plaats, tegenwoordig dikwijls in aanwezigheid van schoolkinderen. De herdenkingen vinden dan plaats bij de monumenten die ter herinnering zijn geplaatst. Het origineel van het monument wat u rechts in de nis ziet staan heet heel toepasselijk ‘beproefd maar niet gebroken’, het origineel hiervan staat in Zierikzee bij de Zuidhavenpoort. In de museumwinkel is een boek verkrijgbaar met al deze monumenten. Ook ziet u in deze nis de officiële lijst van slachtoffers opgemaakt door het Rode Kruis.

Deze trouwjurk behoorde toe aan Truus Roks- van Eekelen. Zij is samen met haar dochtertje Ineke verdronken tijdens de rampnacht. In al zijn eenvoud is het een prachtige hemelsblauwe jurk, met liefde en vakmanschap gemaakt door het twintigjarige aanstaande bruidje.

Haar man Piet Roks is later hertrouwd, hij en zijn tweede vrouw hebben deze trouwjurk, sluier, bruidsboeket van Truus en de babykleertjes van Ineke altijd bewaard.

Hun dochter heeft deze bijzondere jurk en andere spulletjes aan het Watersnoodmuseum geschonken. Zolang zij zich kan herinneren heeft de Watersnood en het onbeschrijfelijke verdriet van haar vader een prominente rol in het gezin gespeeld. Haar moeder heeft dat nooit weggestopt, integendeel: ze heeft altijd op liefdevolle wijze de herinnering aan de jonge moeder en haar baby vormgegeven. Op het dressoir stond een foto van Ineke en in de slaapkamer hingen twee trouwfoto’s, die van vader en haarzelf en die van vader met Truus.

Uit de gehele wereld snelde men te hulp of stuurde men hulpgoederen, variërend van voedsel tot landbouwgereedschappen. Enkele van de giften en landen worden hier genoemd, zo kwamen er bijvoorbeeld uit Franrijk 500 veldbedden, uit Israël 6.000 kisten sinaasappels, uit Australië 3 ton dekens en uit India 5 ton jute zakken . In ons land werd veel kleding ingezameld en nog steeds is ook de Aktie: “Beurzen open, Dijken dicht” bij velen bekend. Onder leiding van Johan Bodegraven werd een inzamelingsactie gehouden die drie miljoen gulden opbracht

Toen het water weg was, moest er schoongemaakt worden. Groepen huisvrouwen uit heel Nederland kwamen naar het rampgebied om hierbij te helpen. Huis na huis werd ontdaan van slik en andere rommel. Alle huisraad die in het water had gelegen werd vervangen. Niet alleen huisvrouwen, maar ook groepen met buitenlandse studenten kwamen helpen, overdag hard werken, maar ’s avonds verbroederen met de bevolking en andere hulpverleners. Ook waren er hulpverleners die de kadavers ruimden, een lastige taak omdat deze vaak nog in hun stal lagen.

Hier ziet u het verhaal van de caissons: “Kolossen voor vrede en veiligheid”. Gebouwd in 1943/44 in Engeland voor een landing van de geallieerde legers in Normandië en België. Doordat deze laatste landing niet doorging bleven er een aantal caissons over. Na de Tweede Wereldoorlog werden er enkele gebruikt om op het eiland Walcheren de gebombardeerde dijken te dichten en later om de Brielse Maas en de Braakman af te sluiten. Uiteindelijk werden de laatste 8 Phoenix caissons in 1953 aangekocht en naar ons land gesleept om de dijkgaten te helpen sluiten. Behalve deze grote caissons werden er ook nog bijna 500 kleine caissons gemaakt, in Nederland zelf. Eén van deze zogenaamde eenheidscaissons is zichtbaar tegenover de ingang van het museum.

In deze nis ziet u de sluiting van het laatste dijkgat bij Ouwerkerk op 6 november 1953. Eerst is er geprobeerd om het stroomgat te sluiten met behulp van de kleine eenheidscaissons. Toen dit mislukte is er besloten om Phoenix caissons in te zetten om het gat te dichten.

In deze nis ziet u een model van een Phoenix caisson, ook wel AX caisson genoemd. In dit model kunt u zien waar u zich op dit moment in de caisson bevind. Zoals u kunt zien zit er heel veel zand onder uw voeten, voor u op de bodem van de caisson bent. Ook ziet u dat de onderste helft van de caisson dezelfde betonnen tussenschotten heeft als u boven uw hoofd ziet.

In de volgende caisson is er tot aan deze constructie uitgegraven en kunt u één van de onderste tussenschotten goed zien.

Deze caisson vertelt het verhaal van de wederopbouw: met man en macht wordt dag en nacht gewerkt aan het herstel van de dijken, huizen, het herinrichten van het verwoeste landschap, de dorpen en de steden. Herstel alleen is niet genoeg; het moet beter en veiliger. De Deltawerken moeten ervoor zorgen dat zo’n ramp nooit meer kan gebeuren. Toch is die kans niet geheel uit te sluiten. Ervaar in het Watersnoodmuseum hoe het is als uw huis overstroomt. Wat kunt u het beste doen in zo’n situatie? Neemt u een mobiele telefoon naar zolder mee? Of kiest u toch voor voedsel in blik? Met de Deltaviewer kunt u zelf ervaren hoe groot de samenhang is tussen de verschillende watervraagstukken en hun mogelijke oplossingen.

De grote machines die u ziet, zijn daadwerkelijk ingezet in het rampgebied om dit na de watersnoodramp weer bewoonbaar en veilig te maken. Opgespoeld zand moest worden afgevoerd, nieuwe sloten en wegen aangelegd. Het bijzondere is dat deze machines in deze caisson zijn gebracht voor de rest is verbouwd, ze kunnen ook nooit meer weg. Bij en tegenover de machines vindt u allerlei klein materiaal dat bij de werkzaamheden werd gebruikt en een dijkwerkerskotje. Deze werd gebruikt als schaftkeet en opslagruimte voor gereedschap.

Hier ziet u door de glazen wand het nationale watersnoodmonument dat op 1 februari 2003 is onthuld in de vroege ochtend van de 50-jarige herdenking van de ramp. Oude foto’s van kolkend water in de straten en overstroomde huizen inspireerden de kunstenaar Gust Romijn (1922-2010) tot het visualiseren van golven die oude muren doorklieven. De kunstenaar wilde de gebeurtenis op een universele wijze verbeelden, maar tevens dient het monument een gedenkteken te zijn dat voor altijd herinnert aan die ongelijke strijd tegen het water.

Romijn wil dat zijn beeld vanuit de verte herkenbaar is. Een landmark dat direct de suggestie wekt van golven die inbeuken op huis en haard. Op het monument prijkt de sobere, maar stijlvolle tekstregel ‘het water de storm de stilte’. Ieder jaar vindt bij dit monument op 1 februari de gemeentelijke herdenking plaats en elke vijf jaar de nationale herdenking.

Na het trauma van 1953 heeft Nederland hard gebouwd aan een nieuwe kustverdediging. Maar overal ter wereld nemen overstromingen in aantal en hevigheid toe. In de interactieve tentoonstelling ‘Het water blijft komen. Vechten tegen de vloed van morgen.’ wordt de ramp van 1953 als startpunt genomen om te kijken hoe watersnoden zich in het heden en de toekomst kunnen ontwikkelen. In Nederland zijn dagelijks vele duizenden mensen aan het werk om het land droog te houden. Maar hoe gaat het in andere landen? In de vierde caisson wordt duidelijk: de strijd tegen het water is nog lang niet gestreden.

het water blijft komen
Het water blijft komen - vechten tegen de vloed van morgen. In het vierde caisson wordt de Ramp van 1953 als startpunt genomen om te kijken hoe watersnoden zich in het heden en de toekomst kunnen ontwikkelen. De hele wereld lijkt in toenemende mate getroffen te worden door zware stormen, heviger regenval en een stijgende zeespiegel. In Nederland zijn daarom dagelijks vele honderden mensen aan het werk om iedereen boven water te houden.

De schok van 1953 wordt hier nog steeds gevoeld. Maar hoe gaat het in andere landen? Speel de interactieve scenario’s ‘waterkwesties’ en ‘een dagelijks gevecht’ om hier achter te komen.

Graaf zelf polders en dijken of pomp overtollig water weg in de waterwerkplaats. Kijk in de tentoonstelling naar de historische rol van overstromingen in cultuur en politiek. Dagelijks vinden wereldwijd nog vele overstromingen plaats met slachtoffers en schade. In het vierde caisson wordt duidelijk, de strijd tegen het water is nog lang niet gestreden.

Bedankt voor uw bezoek aan het Watersnoodmuseum. In het landschap zijn nog vele littekens van de ramp van 1953 te ontdekken.

In deze app kunt u wandel- en fietsroutes volgen langs het Waterverleden van verschillende gebieden en worden verhalen vertelt van mensen die op een of andere manier de kracht van het water hebben ervaren.

Eerst nog even wat eten of drinken, of een kijkje nemen bij "Werkplaats radiohandel Weltevreden? Dan verwelkomen we u graag in onze museum brasserie Het Vijfde Caisson.

Ga terug in de tijd en bezoek deze reconstructie van de werkplaats van radiohandel Weltevreden in Zierikzee anno 1953. Peter Hossfeld bouwt hier op 1 februari 1953 zijn noodzender PA0ZRK. Daarmee maakt hij maandagochtend vroeg het eerste contact vanaf Schouwen-Duiveland met de buitenwereld.