Johannis de Rijke Preview

Tentoonstelling over het leven en werk van Johannis de Rijke

Op 1 februari 2018 is het 65 jaar geleden dat de Watersnoodramp zich voltrok. Behalve op de bevolking (1836 slachtoffers, duizenden mensen verloren geliefden en bezittingen) had de Ramp ook veel impact op het landschap. De Watersnoodramp was het startpunt van een hernieuwde inzet op en aandacht voor waterveiligheid, culminerend in het Deltaplan. De door Nederlanders in eigen land opgedane expertise wordt nu wereldwijd ingezet.

Zo ook al eerder in Japan, in de periode 1872-1903, door de Nederlander Johannis de Rijke. De Rijke geniet nog steeds bekendheid in Japan, maar is vrijwel onbekend in Nederland. In Herdenkingsjaar 2018 organiseert het Watersnoodmuseum diverse activiteiten over het thema “verhalen over water”, waaronder dit pop-up museum in Colijnsplaat, waar het bijzondere en inspirerende verhaal van Johannis de Rijke verteld wordt.

Colijnsplaat is behalve geboortedorp van De Rijke ook de plaats waar het Monument voor de Verdronken Dorpen in Zeeland staat, opgenomen in deze wandeltocht, en waar het ‘verdronken verleden’ van Zeeland inzichtelijk wordt gemaakt met en in de Nehalennia-tempel. Colijnsplaat is dus om meerdere redenen nauw verbonden met de thematiek van deze tentoonstelling: Leven met Water.

https://watersnoodmuseum.nl/johannis-de-rijke/​

De strijd tegen het water

Monument geplaatst in 1993 bij de coupure in de Oosterscheldedijk tussen de voormalige landbouwhaven en de Voorstraat, naast het Regthuys,waar in 1953 het wereldberoemde verhaal van de Redding (of Het Wonder) van Colijnsplaat zich afspeelde

Op deze locatie was de strijd letterlijk mannen tegen het water. De vloedplanken, voor het monument zichtbaar, waren niet bestand tegen de macht van het water. daarop zetten de mannen van Colijnsplaat de schouders er tegen en wisten de druk te weerstaan. Op een gegeven ogenblik strandde er een losgeslagen schip, "toevallig", tegen de planken en bood daardoor extra bescherming.

Op een gegeven ogenblik zakte het water tot opluchting van de bevolking van Colijnsplaat, ze waren gered, maar niet wetende dat deze daling werd veroorzaakt doordat het water elders een aantal polders inliep waaronder bij Ouwerkerk waar nu het Watersnoodmuseum is gevestigd.

Deze strijd is zeer indrukwekkend uitgebeeld in Caisson 4 van het watersnoodmuseum.

https://watersnoodmuseum.nl/johannis-de-rijke/

Herinnering aan het handelsbelang van Colijnsplaat tijdens de Romeinse periode

Replica uit 2005 naar aanleiding van een Romeins-Keltisch heiligdom, dat in de tweede en derde eeuw stond in de toenmalige internationale havenplaats Ganuenta, die nu op de bodem van de Oosterschelde ligt, circa een halve kilometer uit de kust

Nehalennia was een inheemse godin, van Germaanse oorsprong, die ook in de Romeinse tijd in Zeeland werd vereerd. Bij Domburg en Colijnsplaat stonden tempels die aan haar waren gewijd.

Ze wordt meestal zittend op een troon afgebeeld met vruchten op haar schoot en een mand vruchten naast haar, symbolen van vruchtbaarheid of vergankelijkheid, en rechts van haar een hond, symbool van trouw.

De cultus van Nehalennia roept nog veel vraagtekens op. Zij was waarschijnlijk gezien haar attributen (hoorn des overvloeds, appels) oorspronkelijk een godin van de vruchtbaarheid. Rond 200, de tijd waaruit de gevonden altaren en beelden stammen, werd Nehalennia echter vooral vereerd als beschermster van reizigers en handelaren in het Noordzeegebied (Bron: Wikipedia).

http://www.noordbevelandtoerisme.nl/modules/wiwimod/index.php?page=nehalenniatempel​

Op deze locatie vindt u meer informatie over het Nationaal Park Oosterschelde. Wellicht een goede bron van inspiratie om andere mooie locaties in dit park te gaan verkennen.

Replica van het Japanse standbeeld van Johannis de Rijke (Zeeuwse bibliotheek, Beeldbank Zeeland. Foto J. Wolterbeek)

In Japan wordt Johannis de Rijke meer dan driekwart eeuw na zijn dood nog altijd op handen gedragen. In de kustplaats Nagoya werd een levensgroot standbeeld voor hem opgericht. In Kaizu, vlakbij de rivier Kiso, verrezen een uitkijktoren en een museum, ter meerdere eer en glorie van de Zeeuw. Zijn naam werd vereeuwigd in Japanse schoolboeken, films en toneelstukken. Studenten bestuderen zijn leven en werk. En in Kaizu wordt jaarlijks een Johannis de Rijke-roeiwedstrijd gehouden.

In Nederland is Johannis de Rijke nauwelijks, of beter, niet bekend. Om deze bijzondere man toch passend eer betoon te geven werd in 1998 een stichting in het leven geroepen die een nieuw standbeeld moest realiseren van Johannis de Rijke. De stichting ontving subsidies van de gemeente Noord-Beveland, Rijkswaterstaat Zeeland, de Vereniging Bagger-, Kust- en Oeverwerken en de Japanse gemeente Nagoya.

Op 5 december 2000, de 158ste geboortedag van De Rijke, onthulde de commissaris der koningin in Zeeland het nieuwe standbeeld voor De Rijke, een replica van het beeld in Kaizu bij Nagoya.

Oorspronkelijk heette dit gebouw het Reychthuiys en gebouwd in 1769

Destijds zaten daar: de vierschaar, het waterschap en tot 1941 het gemeentehuis. In 1941 werden de gemeentes Colijnsplaat, Cortgene en Kats samengevoegd tot de gemeente Kortgene.

Het zal niet verbazen dat de Colijnsplaters zich heftig verzetten tegen deze ""annexatie door Kortgene" onder het motto: Handen af van Colijnsplaat

Dit had overigens niets te maken met de Duitse bezetting in die jaren maar was een binnenlandse aangelegenheid, de toenmalige secretaris-generaal kwam uit Middelburg en voelde zich niet gehinderd door de parlementaire democratie. Een beroep op de Duitse rijkscommissaris Seys-Inquart om het besluit te blokkeren leverde ook niets op. Het was dus niet altijd even duidelijk wie nu precies vriend of vijand was.

Tot 1951 kon men hier nog wel trouwen omdat vervoer naar andere locaties lastig was in verband met de schaarste na afloop van de oorlog.

In de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw was het een frietkot en speelhal en daarna verpauperde het snel tot het moment dat een plaatselijke ondernemer het heeft gekocht en gerestaureerd. Sindsdien is het een woonhuis.

Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland

Zeeland telt naar verhouding de meeste verdronken nederzettingen van Europa. Minstens 117 verdronken kerkdorpen uit ruwweg de periode 900 tot 1500 weggevaagd door water, veelal als gevolg van een stormvloed. In 2009 kreeg Zeeland zijn herdenkingsmonument.

Het Monument voor de Verdronken Dorpen in Zeeland is ontworpen door beeldend kunstenares Lydia Schouten. Het vestigt de aandacht op de geschiedenis van de vele verdronken dorpen in Zeeland. Commissaris van de koningin Karla Peijs presenteerde het monument op 13 oktober 2009.

Geluidscompositie
Het monument heeft de vorm van een torenspits (op oude gravures van stormvloeden is vaak de spits van de kerktoren nog net boven het water te zien). Het is een bijzonder en multidisciplinair kunstwerk. Drie maal per dag klinkt uit het monument een geluidscompositie. Te horen is het geluid van opkomende storm, afgewisseld met archaïsche koormuziek.

Herdenking watersnoden
De tijdstippen van de geluidscompositie verwijzen naar jaartallen van enkele grote watersnoden die het Deltalandschap ingrijpend veranderden: 11.34 uur (op de vloed van 1134 volgden grootschalige bedijkingsactiviteiten), 14.04 uur (Eerste Sint-Elisabethsvloed, 1404) en 15.30 uur (Sint-Felixvloed, 1530). Na enkele minuten sterft het geluid weg en is er de stilte om over de verdronken dorpen na te denken. De elektriciteit voor deze geluidsweergave gebeurt met behulp van een zonnepaneel, een unieke situatie voor een kunstwerk in Nederland.

117 namen op treden
Op de traptreden van het monument naar het water zijn de namen van de 117 verdronken dorpen in Zeeland te lezen en een, altijd actuele tekst naar aanleiding van de Sint-Elisabethsvloed: "Het geldt voor nu, het geldt voor later. Wantrouw de macht van wind en water."

Bereikbaarheid
Het Monument voor de Verdronken Dorpen in Zeeland is gelegen op de Oosterschelddijk (Noord-Beveland) tussen Colijnsplaat en de Zeelandbrug, te bereiken vanaf de Deltaweg (N56) via de Noordlangeweg en Molenweg. Parkeren kan langs de Oost-Zeedijk. Aan het begin van de Oosterscheldedijk, achter de Visafslag van Colijnsplaat, is een Informatiepunt over de Verdronken Geschiedenis van Zeeland ingericht.

Realisatie monument
Het Monument voor de Verdronken Dorpen in Zeeland en het Informatie-punt kwamen tot stand dankzij financiële steun van de Provincie Zeeland, Gemeente Noord-Beveland, Waterschap Zeeuwse Eilanden, Prins Bernhard Cultuurfonds Zeeland, Nationaal Park Oosterschelde en Delta NV. De projectleiding was in handen van de SCEZ.

Oost Kerkstraat 9

Hier stond het huis waar Johannis de Rijke op 5 december 1842 werd geboren. Hoewel van eenvoudige komaf werd zijn uitzonderlijk talent vroeg onderkend en wist hij, waarschijnlijk met hulp van bekenden van zijn vader, via zelfstudie en door in complexiteit en verantwoordelijkheid toenemende aanstellingen op te klimmen tot onderminister in de regering van Japan in de laat-negentiende eeuw.

Mede dankzij de werken van Johannis wisten miljoenen mensen in Japan, tot de dag van vandaag, droge voeten te houden. Een mooi staaltje waterbouwkunde, in schaal en invloed op de samenleving vergelijkbaar met de Deltawerken in Nederland.

Hij is gestorven op 20 januari 1913 en ligt begraven op Zorgvlied, Amsterdam, met op zijn grafsteen zijn levensmotto: hard werken, eerlijkheid en eenvoud

Dit borstbeeld is ter gelegenheid van de 400 jaar Nederlandse-Japanse handelsbetrekkingen in 2000 geschonken door het Kimura fonds uit Japan aan het dorp Colijnsplaat. Op 15 mei 2000 werd het beeld onthuld door o.a. een kleinzoon van Johannis de Rijke, Joop de Rijke, diverse andere familieleden en de voorzitter van het Kimura fonds. Dit beeld is geplaatst vlakbij het geboortehuis van Johannis de Rijke, Oost-Kerkstraat 9. Het is uitgevoerd in brons en staat op een natuurstenen sokkel.

Beeldhouwer is Nóriko Saito, Maeda Environmental Art Co.Ltd uit Japan.

Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannis_de_Rijke

Johannis de Rijke tentoonstelling

In 1598 is de polder waarin het dorp Colijnsplaat ligt binnengedijkt. Van een kerkgebouw was er in de eerste jaren nog geen sprake. Op 23 mei 1599 werd evenwel de eerste kerkdienst in Colijnsplaat gehouden in het “Heerenhuis” van waaruit de inpoldering was bestuurd. De kerkelijke gemeente besloeg de hele polder waarin de dorpen Kats en Colijnsplaat lagen. In het nog kale, te ontginnen, gebied vestigden zich mensen uit alle windstreken. Rauw volk over het algemeen. Velen waren gevlucht
vanwege zware vergrijpen en/of halsmisdaden die ze op hun geweten hadden. Anderen waren gedroste soldaten, dijkwerkers bleven er hangen en straatarmen. Allen trachtten hier een nieuw bestaan op te bouwen.

Het moet een, naar tegenwoordige begrippen, onmenselijk zwaar leven zijn geweest in de nieuwe polder. Bovenop het zware en afbeulende werk tegen schamele vergoeding kwamen ook nog de ziekte’s die de bevolking troffen. Regelmatig sloeg de ‘heete siekte’, de pest toe. Velen van de dorpsbewoners waren armlastig en de enige instantie die hun nood enigzins kon verlichten was de kerk. Uit de diakonie kregen ze (mits zij lidmaat waren of werden) een kleine bijdrage

Eerste kerkgebouw 1607 - 1612

Mede door deze afhankelijkheid groeide de gemeente en al rond 1607 is er sprake van de bouw van een kerk met toren. Deze kerk zal niet groot geweest zijn. Al in 1612 ontving de Classis Walcheren een brief waarin men verzocht om geldelijke steun voor vergroting van het gebouw door de ‘aenwas van de gemeente’.

VERGROTING 1769

Bijna twee eeuwen later blijkt de kerk alweer te klein en bovendien zeer vervallen. In 1768 werd “Publycq en aan den minst aennemenden zullen Prezenteren te besteden het Repareren en Vergrooten der Kerk en een Nieuwen Consistorie”. Het werk werd aangenomen door J. Haringman, timmerman en schepen te Colijnsplaat. Uitgezonderd de indeling van het interieur heeft het gebouw thans nog voor het grootste deel het aanzien zoals dat uiteindelijk in 1769 tot stand is gekomen.

Uit Dorpskerk Colijnsplaat https://kerkrentmeesters-colijnsplaat.protestantsekerk.net

Voorstraat 9

Hier stond het huis waar Pieter de Rijke, de vader van Johannis de Rijke, werd geboren. Er is niet veel bekend over het leven van Pieter behalve dat hij met schaarse financiële middelen zijn zoon voldoende kon meegeven om zich op te werken tot waterbouwkundig ingenieur en zich te kunnen handhaven in een totaal andere cultuur; te kunnen functioneren en indrukwekkende prestaties wist te leveren. Het zal niemand verbazen dat Johannis zich af en toe in frustratie verzuchtte maar hij bleef volharden in de uitvoering van zijn belangrijke taak.