Middelburg: Cocoa, Sugar and Slaves Preview

Middelburg heeft een rijke geschiedenis. In deze app laten we je een stukje van die geschiedenis zien: plaatsen die herinneren aan de slavenhandel.

Denk aan pakhuizen van de West-Indische Compagnie (WIC), bedrijfsgebouwen van de Middelburgsche Commercie Compagnie (MCC) en de plaats waar dominee Smytegelt, die optrad tegen de slavenhandel, woonde. In 2014 is het namelijk 200 jaar geleden dat de slavenhandel in Nederland werd afgeschaft. De suiker- en cacaohandel was hier uiteraard ook aan verbonden. Hierboven zie je een affiche voor de verkoop in Middelburg van ''een goede partij suiker'' die van de plantages in de West kwam. Loop mee en zie zelf hoe goed de stad de geschiedenis heeft bewaard.

Tip: lees voor je aan de wandeling begint eerst de inleiding over de rol van Middelburg in de cacao-, suiker- en slavenhandel, op www.amnesty.nl/rightswalkmiddelburg

Sinds 1765 staat hier een schitterend stadspaleis dat tegenwoordig bekend staat als het ‘Van de Perrehuis’, naar de bouwheer Johan Adriaen van de Perre. Deze was gehuwd met de schatrijke Jacoba van den Brande. Architecten waren de Antwerpenaren Jan Peter van Baurscheit jr. en Engelbertus Baets. Eind 18de eeuw kwam het pand in het bezit van de Middelburgse regentenfamilie Schorer. Van 1838-1994 was het gebouw in gebruik als rechtbank. Na een grondige restauratie en gedurfde glazen nieuwbouw kon het totale complex in 2000 in gebruik genomen worden als Zeeuws Archief. In de ondergrondse bewaarplaatsen worden kilometers archief bewaard: hier ligt de Zeeuwse geschiedenis opgeslagen. Eén van die archieven is het archief van de Middelburgse Commercie Compagnie (MCC). Vanwege de unieke status kreeg dit omvangrijke archief (100 meter) van een slavenhandelsmaatschappij in 2011 het predicaat Werelderfgoed van de UNESCO. Het enige vrijwel complete slavenhalersarchief wordt bewerkt in het kader van het landelijke Metamorfoze project en zal digitaal beschikbaar komen.

Middelburg vormde het vertrekpunt van enkele tientallen WIC-slavenreizen. Vooral in de 18de eeuw werden vanuit de hoofdstad van Zeeland slavenreizen opgezet.

De Middelburgsche Commercie Compagnie heeft tussen 1732 en 1807 in totaal 113 slavenreizen ondernomen. Alle particuliere slavenhandelaren samen ondernamen in die periode vanuit Zeeland 506 zogenoemde ‘driehoeksreizen’. De Vlissingse slavenhalers vervoerden 96.047 slaven en die uit Middelburg naar schatting 60.197
In totaal hebben de Zeeuwen zo'n 270.000 slaven vervoerd. Dat is bijna de helft van alle slaven die door Nederlanders in de 17de en 18de eeuw werden verscheept. Om nu te stellen dat die handel de Zeeuwen grote rijkdom heeft gebracht, is echter wat kort door de bocht. De winstgevendheid van de slavenhandel zat hem in het transatlantische systeem. Men verdiende aan allerlei elementen daarvan: de uitrusting van schepen, de verkoop van goederen in Afrika, de verkoop van slaven in Amerika, de productie die met die slaven werd gedraaid, de verkoop van plantageproducten.

Het pand Korte Noordstraat 16 was van de 18de eeuw tot eind 19de eeuw als cacaomolen in gebruik. De verpakking van de Middelburgse cacaofabrieken was voorzien van een kwaliteitsmerk dat in de letters A werd uitgedrukt. De lettercodering AAAAA stond voor de allerhoogst mogelijke kwaliteit. De meeste fabrieken voerden AAA. Op de plaats waar nu een slagerij is gevestigd, stond vroeger de chocoladefabriek van Fak Brouwer. Door de uitgebreide handel van de Middelburgse WIC op de West ontstond er een levendige handel in cacao en dus kwamen er veel chocoladefabrieken in de stad. In 1703 liet Jan Fak Brouwer in Middelburg de eerste chocolademolen oprichten. Recht tegenover waar ooit de ingang van de kazerne van Middelburg was bevond zich in de 19de eeuw de winkel en chocolademolen van Fak Brouwer. Een van Nederlands vermaardste chocoladeproducenten. De cacaomassa werd op enkele toevoegingen na bijna puur verkocht. De Zeeuwse ‘chocolaad’ was dan ook bekend om zijn vette, bittere smaak.

Nu zit er een slager in het pand. Deze afbeelding uit ca. 1900 laat zien hoe het pand eruit zag toen de chocolademolen er nog in zat.

Zoals op deze afbeelding, uit 1890, te zien is, stond tegenover de cacaomolen de kazerne van Middelburg.

Deze zijde van de gracht heet Penninghoeksingel, de overkant is de Herengracht. Het water is nog een overblijfsel van de middeleeuwse stadsgracht. Ongeveer tussen de Lambrechtstraat en de St. Antheunisstraat in bevond zich vroeger een bruggetje, genoemd naar dominee Smytegelt, die in de 18de eeuw aan de Herengrachtzijde woonde.

Bernardus Smytegelt (Goes 20 augustus 1665 – Middelburg 6 mei 1739) was een zwaar gelovige predikant die studeerde te Utrecht en op 20 mei 1689 werd beroepen (aangesteld) in Borssele. In 1692 was hij predikant te Goes en van 1695 tot 1735 te Middelburg. Hij trad op als een boeteprediker, met name over actuele zaken en ontzag daarbij de regenten van de stad niet. Hij wees hen terecht om hun misdragingen. Mede hierdoor en door zijn eenvoudige, directe en begrijpelijke manier van preken was hij onder het volk een zeer populaire dominee. In een tijd dat slavenhandel en kaapvaart belangrijke inkomstenbronnen in Middelburg waren nam hij geen blad voor de mond over deze handelsmethoden. Hij noemde slavernij een grove en verschrikkelijke zonde, waarbij mensen verkocht, vervoerd en zelfs vermoord werden. ‘Dat soort van dieverij wordt begaan in de slavenhandel. Die een mens steelt, zegt God, zal zeker gedood worden. Is het niet droevig , daar hebben de christenen hun handel van gemaakt.’

Het maakte hem niet geliefd bij de rijke kooplieden en regenten van de stad, die hun toevlucht zochten bij collega-dominees van Smytegelt waarbij ze wel aansluiting vonden. Over Smytegelt gaat de legende dat eens twee door hem beledigde regenten wraak wilden nemen en hem wilden vermoorden. Toen zij hun plan ten uitvoer wilden brengen, schrokken ze terug. Toen Smytegelt na een huisbezoek over de Tweede binnenvestbrug wandelde, zagen ze in een wit licht twee engelen die een beschermend zwaard aan beide zijden van hem hielden. De dominee wandelde rustig verder zonder dat hij wist dat zijn belagers waren afgeschrikt. Een van de belagers vertelde Smytegelt later op zijn sterfbed zijn snode plan van weleer.

Herengracht 68, het witte huis met de grote vlaggenmast aan de gevel, draagt de naam Coning William en is genoemd naar koning-stadhouder Willem III. Het behoorde vermoedelijk ooit toe aan kapitein Willem Credo, een oorspronkelijk van Veere afkomstige kaperkapitein die tussen circa 1688 en 1715 de Atlantische Oceaan en Middellandse Zee onveilig maakte en daardoor een levende legende werd. Hij maakte als kaper circa tweehonderd schepen buit in de Negenjarige Oorlog (1688-1697) en Spaanse Successieoorlog (1702-1713).

Als er geen oorlog was hield Credo zich vaak bezig met het zogenaamde ‘lorrendraaien’: smokkelhandel met kruit, wapens en sterke drank op Afrika, waarop alleen de WIC toen het handelsmonopolie bezat. Credo heeft in ieder geval één en wellicht meerdere ‘illegale’ slavenreizen van Angola naar Sint Eustatius ondernomen. De autoriteiten – en niet alleen de Nederlandse – waren als de dood voor hem. Zo zou de Franse vlootvoogd L’Aigle hem ooit tegengekomen zijn op zee, maar uit respect niet hebben durven aanvallen. Waarop Credo in het voorbijvaren vanuit zijn kajuitraam met een glas wijn in de hand op hem zou hebben geproost: ‘Monsieur L’Aigle! A Votre Santé!’

Slavernij heeft altijd bestaan en het bestaat feitelijk nog steeds. In de zeventiende en achttiende eeuw werden miljoenen Afrikanen in Midden- en Zuid-Amerika ingezet op plantages. De Zeeuwen deden mee aan de zogenoemde ‘driehoekshandel.’ IJzer, drank, wapens en textiel werden naar Afrika vervoerd. Daarmee werden van Afrikaanse handelaren slaven gekocht, die vervoerd werden naar de koloniën. Van daaruit werden weer producten van de plantages meegenomen naar de Republiek. Deze tekening is afkomstig uit de 'Beschrijving der forte van de Guinese goudcust' van H. Berg en laat fort Elmina in het huidige Ghana zien. Dat is een van de plekken waar slaven werden gehouden voordat ze werden overgescheept naar de West.

Er zijn wel mensen die beweren dat het Middelburgse stadhuis met geld uit de slavenhandel is betaald, maar dat is een onjuiste gedachte. Met de bouw van het stadhuis werd namelijk in 1452 begonnen, lang voordat de Nederlanders voor het eerst slaven verhandelden dus. Wel is het zo dat de stadsbestuurders vaak zelf aandelen in een compagnie als de WIC, MCC of andere private ondernemingen hadden, en door hun bestuursfunctie ervoor konden zorgen dat de plannen die deze compagnieën ontwikkelden gevolg gegeven konden worden. Er is heel lang aan het stadhuis gewerkt. De voorgevel werd tussen 1452 en 1458 gebouwd, de toren kwam in 1516 gereed. In de 18de eeuw kwam een aanbouw aan de Lange Noordstraatzijde tot stand. Het gebouw werd grotendeels verwoest in 1940, alleen de geblakerde muren bleven staan. Inpandig ging alles, waaronder het stadsarchief en het stedelijk museum, verloren... De Markt ontstond door afbraak van de Westmonsterkerk in 1575. Al vanaf de Middeleeuwen wordt hier wekelijks markt gehouden.

Hier zie je een prentbriefkaart uit 1899 met een afbeelding van de 'Groote Markt met Stadhuis'. Naast de algemene warenmarkt kende Middelburg vroeger vele andere marktplaatsen, waar specifieke waren werden verhandeld, zoals de Pottenmarkt (steengoed), de Vlasmarkt (touw, zaden en dergelijke), de Vismarkt, de Botermarkt, de Beestenmarkt (koeien), de Varkensmarkt enzovoort. Plein 1940, de naam zegt het al, is ontstaan na de oorlogsverwoestingen van 17 mei 1940.

In 1723 gaf de magistraat van Middelburg een vergunning uit voor de bouw van een cacaomolen in de ‘Karspelstraat’. De cacaoproductie in de stad maakte een ware hausse door, want in datzelfde jaar lieten nog drie andere firma’s, die van Van Haak, Vercruse & Berghen en Nobels & Bouke een cacaomolen bouwen. Waar deze molen precies heeft gestaan is niet bekend. Sterker nog, het gehele Kerspel of Karspel ligt niet meer op de oorspronkelijke plaats. Het was vroeger namelijk een straat waar allerlei winkeliers en bedrijfjes te vinden waren, die in de Gortstraat begon en eindigde op de (toen nog) Grote Markt. Bij de wederopbouw na 1940 is de straat op een andere plaats weer opgebouwd.

De Nieuwe Haven vormt het einde van de in 1540 nieuw gegraven binnenhavens (de kaaien) van Middelburg. In of nabij de Hoogstraat stond vermoedelijk het woonhuis De Witte Leeuw van Hermanus van de Putte. Deze koopman liet in 1711 geheel voor eigen kosten de kruitmolen de Grenadier bouwen. Vanaf 15 juli 1698 was Van de Putte al eigenaar van de Vlissingse olie- en kruitmolen Niemand zonder vijand. Die stond aan het vroegere Koopmanspad en vloog op 20 maart 1701 met 80.000 pond buskruit de lucht in. Hetgeen voor Vlissingen een regelrechte ramp betekende.

Oorspronkelijk was Van de Putte’s familie actief in de ijzerhandel en metaalhandel. Van de Putte handelde met zijn kruit in Afrika. Naast de kruithandel was Van de Putte betrokken bij de wijnhandel, de WIC, VOC, MCC en commissievaart. In 1717 werd hij lid van de Middelburgse vroedschap (gemeenteraad) en in 1721 ook burgemeester van de stad. Van beroep was hij griffier en waterklerk der Vijf Ambachten op Walcheren (het polderbestuur). Hij was in 1657 in Middelburg geboren en getrouwd met Maria van den Brande, een zeer gefortuneerde dame. Zijn dochter trouwde in 1719 met Assuerus Schorer. Behalve het huis de Witte Leeuw bewoonde Van de Putte in de zomer het fraaie buitenhuis de Griffioen dat aan de Domburgse Watergang ligt. In de tuin was een wijngaard in een hoge brede kas, een speelhuis, een lustprieel en in 1696 liet Van de Putte hier aan de watergang een theekoepeltje bijbouwen, dat nog steeds bestaat.

Over de Nieuwe Haven doet een obscure anekdote de ronde. Een Middelburgse koopman en slavenhaler zou hier zijn woning hebben gehad. Vanuit de kelders van het huis zou een geheime gang naar de waterkant gelopen hebben die onder de kade uitkwam. Als er een schip aan de kade voor anker lag zouden daar ’s nachts in het geheim slaven uitgeladen zijn. Dit soort verhalen spreekt de mensen aan, maar net als de fabels over kettingen in kelders waar slaven aan getekend waren moet dit naar het land der fabelen worden verwezen. Middelburgse schepen vervoerden weliswaar slaven, maar de slaven zelf zijn hier nooit aan wal gebracht (op de uitzondering in 1596 na, zie de inleiding).

Achter de huidige rechtbank lag het gebied waar vanaf 1630 de WIC een groot pakhuizencomplex liet bouwen. Hier werden de handelsgoederen uit Afrika en West-Indiё opgeslagen. Het pakhuizencomplex lag pal achter de vestingwallen. Een deel werd later gebruikt door de MCC. In 1867 werd dit hele complex afgebroken om plaats te maken voor het Kanaal door Walcheren.

De Zeeuwse Bibliotheek staat op de plaats van de voormalige ijzergieterij van Boddaert, deze afbeelding komt uit ca. 1895. Deze familie handelde van oudsher al in ijzer en bracht in de zeventiende eeuw enkele belangrijke nazaten voort zoals burgemeester Pieter Boddaert. IJzer werd gebruikt om in Afrika om te smeden tot wapens of het werd hier al gebruikt om wapens van te maken die vervolgens in Afrika tegen slaven geruild werden.

In de Zeeuwse Bibliotheek kun je allerlei achtergrondinformatie vinden over de slavenhandel in boeken, artikelen en scripties. Ook bevinden zich er originele documenten, zoals brieven van David Henri Gallandat (de 18de-eeuwse arts die over de behandeling van slaven aan boord van MCC-schepen schreef).

Korendijk 34 is het voormalige WIC-pakhuis Den Eenhoorn, een van de weinige panden die nog over zijn van dit destijds enorme pakhuizencomplex.

Het pand is gedateerd 1722 maar net als andere data op panden in de binnenstad kan het gebouw zelf nog iets ouder zijn aangezien in de achttiende eeuw vaak nieuwe voorgevels werden geplaatst en van een nieuwe datum werden voorzien, terwijl het pand erachter al veel ouder was. In dit pakhuis werden onder andere suiker, koffie en cacao opgeslagen die werden geproduceerd op de plantages in de West.

Pakhuis de Hoop werd gebouwd voor de MCC toen bleek dat het grote pakhuis aan de Balans te weinig ruimte bood. De eerste steen werd op 23 september 1738 gelegd door Johan Willem Schorer Danielszoon, zoon van MCC-bewindhebber Daniel Schorer. Dit was een gunstige locatie vlak bij de haven en de scheepswerf. De Hoop werd gebruikt voor opslag van ivoor en goud uit Afrika en suiker en koffie uit West-Indiё.

Het pakhuizencomplex van WIC en MCC sluit hier aan op de werf van de MCC. Enkele straatnamen herinneren hier nog aan. Voorbij de Hoop ligt links de Oude Werfstraat en net voor dit pakhuis links ligt de Dokstraat. Meteen aan het eind van de Dokstraat, waar nu een grasveldje ligt, lag de werf van de MCC, die later is gedempt.

Aan het eind van de Dokstraat lag het binnenbassin waar schepen de sluis in of uit gevaren konden worden en was aan de rechterzijde het werventerrein van de WIC en de VOC. Dat van de MCC lag ervoor en is tegenwoordig gedempt. Dit schilderij van J. Arends komt uit 1778.

De MCC heeft in 1740 de scheepswerf van de WIC overgenomen en in 1813 die van de VOC. Werden er in de loop van de tijd steeds meer herstelwerkzaamheden uitgevoerd, begin 19de eeuw vormde de MCC zich om tot een scheepswerf. Nadat de slavenhandel eenmaal gestopt was, liet de MCC er tientallen schepen bouwen. In 1889 stopte de werf volledig, waarna de Amerikaan Theodore Mace er The Vitrite Works fabriek oprichtte. Dit bedrijf vervaardigde lampvoetjes voor elektrische lampen en ging in 1893 failliet. De fabriek werd in het openbaar verkocht en kwam in handen van de Middelburgse ondernemers C. Boudewijnse en M.A. van der Leijé. Zij zetten de lampvoetenfabriek onder de naam The Vitrite voort. In 1920 kwam een nauwe samenwerking met NV Philips tot stand en later werd The Vitrite zelfs een volledige dochteronderneming van Philips. In 1985 werd het bedrijf (toentertijd de grootste producent van gloeilampvoetjes ter wereld) verplaatst naar het industrieterrein Arnestein. Deze afbeelding is eind 17e eeuw gemaakt van de toen nog Oost-Indische werf.

Aan de kop van de werf staat nog steeds het oude VOC-gebouw van de opperequipagemeester. Deze leidde de werf en woonde hier ook. Het VOC-monogram (met een Z van de Kamer Zeeland en de M van Middelburg) bevindt zich nog steeds boven de hoofdingang. Daarnaast stonden er nog veel kleinere gebouwen zoals een smederij, een timmerwerkplaats en een plaats voor de kuipers (tonnenmakers), waar iedere werknemer specifieke onderdelen voor het schip produceerde. Ook had de MCC-werf een eigen touwslagerij, de lijnbaan de Swarte Cabel.

Om een indruk te krijgen van de grootte van de schepen die hier gebouwd werden kijken we naar het schip ‘d’Eenigheid’, gebouwd in 1760. Dit schip mat ongeveer 23x7 meter. Het had zo’n 18 tot 36 bemanningsleden aan boord en kon na te zijn omgebouwd ongeveer 325 slaven vervoeren. De reis van dit schip in 1761-1763 is digitaal te volgen: http://eenigheid.slavenhandelmcc.nl De breedte van de schepen was aan een maximummaat gebonden, immers ze moesten de toenmalige sluis bij de Dokbrug naar de haven uit kunnen. Als u er overheen loopt, merkt u hoe smal dit is en kunt u aan de bestrating nog zien waar vroeger de sluisdeuren zaten.

Deze fraaie brug uit 1853 heet de Spijkerbrug. Het was aanvankelijk een ophaalbrug. De naam (spijker of spiker betekent pakhuis) verwijst naar de laat 16de-eeuwse pakhuizen op de hoek van de Kinderdijk. Ze dragen de namen van lastdieren (zoals de Oliphant en de 'Kemel', naar kameel).

De route gaat hier rechtsaf maar wie nog een klein stukje links loopt ziet op nr. 30 pakhuis de Moriaan uit 1654. Net als Den Eenhoorn een pakhuis dat gebruikt werd door de WIC. Hoewel de gevelindeling nog wel bewaard is gebleven, is van de oorspronkelijke voorgevel helaas nog weinig origineel. Ook dit pakhuis lag erg strategisch voor schepen die door het havenkanaal (gegraven van 1532-1535) de stad konden binnenvaren. Dit havenkanaal verving de dichtslibbende kreek de Arne. Bij Nieuw- en Sint Joosland, ter hoogte van café de Roode Leeuw, konden de schepen het Vlakke op (het water tussen Zuid-Beveland en Walcheren). Toen dit, mede door de inpoldering van Sint Joosland en Nieuwland, onbevaarbaar werd, ontstond een smalle vaargeul richting fort Rammekens: het Kanaal van Welsinge.

Op de Rotterdamsekaai (ter hoogte van het huis met het scheepsmodel voor het raam) stond het oude compagnieskantoor van de VOC. Dit waren aanvankelijk 3 panden, die in 1711 van een grote nieuwe voorgevel werden voorzien. Er achter lag een pakhuizencomplex dat de ingang in de Breestraat had en maar liefst 98 meter diep was. Bij het Duitse bombardement van 17 mei 1940 werd het Oost-Indisch kantoor getroffen. Het brandde volledig uit en is niet meer herbouwd.

Een verwijzing naar Middelburg als havenstad vinden we in het gedicht ‘Poseidon’ van Hans Warren dat om de hoek naar de Brakstraat op de zijgevel van Restaurant nr. 7 is geschilderd.

De majestueuze Oostkerk is een koepelkerk, gebouwd op een achtkantig grondplan. Van 1646-1667 is aan de kerk gewerkt, onder leiding van diverse bekende bouwmeesters als Arend van ’s Gravensande en Pieter Post. Regelmatig lagen de bouwwerkzaamheden bij gebrek aan financiën stil. Om aan genoeg geld te komen hief het stadsbestuur daarom zelfs accijns op wijn en bier!

Het huis op nr. 13, schuin tegenover de kerk, is genaamd de Bogt van Guinee, een verwijzing naar de Bocht van Guinee, de zee voor de westkust van Afrika waar vele tot slaaf gemaakten aan hun zeereis naar Amerika begonnen.

De naam van dit pakhuis herinnert aan de Demerara of Demerary, de naam van een rivier en een district in het Zuid-Amerikaanse Guyana (de grensrivier tussen Guyana en Suriname). Aan de monding van deze rivier werden diverse plantages opgezet en het districtscentrum Stabroek, het latere Georgetown, de hoofdstad van het tegenwoordige Guyana. Het pakhuis werd vermoedelijk door de WIC of een particuliere rederij gebruikt. Recentelijk had het gebouw een religieuze functie (het was een moskee) en tegenwoordig is het een architectenbureau en woonhuis.

In 1763 werd cacaohandelaar Michiel Lorenz toestemming verleend de elfde cacaomolen in Middelburg op te richten in zijn pakhuis in de Spanjaardstraaz.

De panden nr. 45 en 47 waren in de 18e eeuw eigendom van een zekere Peter Moorenlandt. Zijn naam staat vermeld op nr. 49, per abuis zijn de historische namen verwisseld. In de achtertuin van dit pand zijn tijdens de restauratie duizenden kaurischelpjes gevonden. Waarschijnlijk zijn ze daar terechtgekomen nadat deze schelpen als betaal-/ruilmiddel niet meer in gebruik waren.

Kaurischelpen werden door de VOC tijdens retourtochten ingeslagen op de Maldiven, de eilandengroep ten zuidwesten van India. Terug in de Republiek werden ze opgekocht door de WIC en de MCC, die ze weer in Afrika gebruikte als ruilmiddel voor slaven en andere producten. In de 18de eeuw werden drank, ijzer en wapens steeds belangrijkere ruilmiddelen om slaven te kunnen kopen.

Midden op de Balans bevindt zich het Slavernijmonument. Het beeld is gemaakt door Hedi Bogaers in opdracht van de Stichting Monument Middelburg en werd op 2 juli 2005 onthuld. Jaarlijks vindt hier op 1 juli de herdenking plaats van de herinnering aan het slavernijverleden en de Zeeuwse rol in de transatlantische slavenhandel. Op 1 juli 1863 werd vanuit Nederland de slavernij officieel afgeschaft; een kleine vijftig jaar daarvoor, op 14 juni 1814 werd de slavenhandel afgeschaft. Het beeld symboliseert met de om en om geplaatste twee witte en twee zwarte menshoge marmeren zuilen de verbondenheid van de zwarte en de blanke nakomelingen van de slavernij. Dwars door het beeld heen loopt naar het hart toe een rode ader. Hetzelfde bloed en hetzelfde hart, het bloed van de vele slachtoffers die slavenhandel en slavernij veroorzaakten en dat vele blanke en gekleurde Nederlanders met elkaar verbindt. Op de voet van het monument valt de volgende tekst te lezen: ‘aan de kinderen – de gemeenschap – de toekomst – van de voorouders’.

Gezien de impact van het Zeeuwse aandeel in de Nederlandse slavenhandel en de slavenplantages lag de oprichting van een monument in Middelburg voor de hand. De meest geëigende plaats voor dit monument was de Balans. Dit pleintje, genoemd naar de stedelijke waag, die hier tot 1823 stond, ligt ingeklemd tussen gebouwen die met de MCC te maken hebben. Het Commerciehuis (afgebroken in dezelfde tijd als de waag), waar de directeuren en hoofdparticipanten van de MCC vergaderden, stond op het pleintje voor Balans 17. Het hoofdpakhuis van de MCC bestaat nog. Tegenwoordig zetelt hier op de begane grond het Centrum Beeldende Kunst Zeeland, en zijn op de bovenverdiepingen appartementen. Ook de panden op de hoek van de Balans en de Wagenaarstraat waren eigendom van de MCC. In de - in 1940 verwoeste, maar weer fraai gereconstrueerde - St. Jorisdoelen was in de beginjaren korte tijd de vergaderplaats voor de MCC-directie. En in de Abdij zetelde sinds 1574 het provinciebestuur van Zeeland.

Huis 'De Griffioen' is het buitenhuis van handelaar Hermanus van de Putte. In de tuin heeft hij het ronde theehuisje laten bouwen.